Η φλεγμονή του στήθους ονομάζεται μαστίτιδα. Η μαστίτιδα γαλουχίας είναι φλεγμονή του στήθους που εμφανίζουν οι γυναίκες κατά την περίοδο της γαλουχίας και συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με τον θηλασμό. Η μαστίτιδα γαλουχίας είναι ένα συχνό φαινόμενο στον πληθυσμό των γυναικών που θηλάζουν (ο επιπολασμός, στην πλειοψηφία των κλινικών μελετών, είναι κάτω του 10%). Εμφανίζεται συνήθως στη 2η και 3η εβδομάδα μετά τον τοκετό, με το 95% των περιπτώσεων να εμφανίζεται μέσα στις 12 πρώτες εβδομάδες. Ωστόσο μπορεί να συμβεί οποιαδήποτε στιγμή κατά τη περίοδο της γαλουχίας. Αίτια του προβλήματος  Η στάση γάλακτος και πιθανά η λοίμωξη από παθογόνους μικροοργανισμούς Διάκριση  Μη μολυσματική μαστίτιδα (συνήθης): Πρόκειται για φλεγμονή του μαστού οφειλόμενη σε στάση γάλακτος εντός των γαλακτοφόρων πόρων. Διάφορες αιτίες όπως: o Η ανεπαρκής άντληση γάλακτος από το στήθος (οφειλόμενη σε αιτίες όπως: μη συχνός θηλασμός, παράλειψη θηλασμού, προτίμηση θηλασμού σε ένα από τα δύο στήθη, αναποτελεσματικός θηλασμός λόγω λανθασμένης στάσης ή τοποθέτησης του βρέφους στο στήθος, ανατομικά προβλήματα του βρέφους, απότομος απογαλακτισμός, κ.α.). o Η υπερπαραγωγή γάλακτος. o Η αυξημένη πίεση στο στήθος (λόγω του στηθόδεσμου, της ζώνης του αυτοκινήτου, της συνήθειας της μητέρας να κρατάει με το χέρι το στήθος κατά τη διάρκεια του θηλασμού) που φράσσει έναν ή περισσότερους γαλακτοφόρους πόρους. o Το τραύμα στο στήθος Μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα, στα μεσοδιαστήματα του θηλασμού, να παραμένει εντός των γαλακτοφόρων πόρων μεγαλύτερη ποσότητα γάλακτος από το φυσιολογικό. Το γεγονός αυτό, προκαλεί αύξηση της πίεσης εντός των λοβίων, χαλάρωση των φραγμών που εμποδίζουν την έξοδο υλικού από τους πόρους, πέρασμα των πρωτεϊνών του γάλακτος στον παρακείμενο συνδετικό ιστό και πυροδότηση της φλεγμονής (εκδήλωση των τοπικών σημείων & συμπτωμάτων). Όταν οι πρωτεΐνες του γάλακτος περάσουν μέσω των τριχοειδών στη συστηματική κυκλοφορία, τότε έχουμε την κινητοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος του οργανισμού (εκδήλωση των συστηματικών σημείων & συμπτωμάτων). Μολυσματική μαστίτιδα (σπάνια): Πρόκειται για φλεγμονή του μαστού οφειλόμενη σε λοίμωξη του μαστικού αδένα. Σύμφωνα με την επικρατούσα υπόθεση ο τραυματισμός της θηλής δημιουργεί μια πύλη εισόδου για παθογόνους μικροοργανισμούς (συνήθως Staphylococcus aureus, Staph. albus, Escherichia coli, Streptococcus και Candida) που εν τέλει εισέρχονται και αποικίζουν τον μαστικό αδένα και τους παρακείμενους ιστούς, πυροδοτώντας την έναρξη μιας λοίμωξης, δημιουργώντας φλεγμονή και προκαλώντας ταυτόχρονα στάση γάλακτος. Η εξέλιξη της παθολογίας είναι πιθανό να οδηγήσει από την αρχική στάση γάλακτος, στη μη μολυσματική μαστίτιδα, στη μολυσματική μαστίτιδα και εν τέλει στο απόστημα. Σημεία & συμπτώματα  Τοπικά σε τμήμα του ενός στήθους (αρχικά σημεία & συμπτώματα): o Πόνος,οίδημα o Σκληρία o Ερύθρότητα o Αυξημένη θερμοκρασία Συστηματικά (μεταγενέστερα σημεία & συμπτώματα): o Πυρετός (Τ>38οC) o Ρίγος o Κούραση και αδιαθεσία Τα σημεία & συμπτώματα της μαστίτιδας μπορούν να εμφανιστούν μεμονωμένα ή όλα μαζί, σταδιακά ή πολύ γρήγορα χωρίς άλλη προειδοποίηση. Πιθανή επιπλοκή: Απόστημα Οι πιθανότητες μολυσματικής μαστίτιδας αυξάνονται όταν: 1. Τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται μέσα στις επόμενες 12 με 24 ώρες παρά την αποτελεσματική άντληση γάλακτος. 2. Η θηλή είναι τραυματισμένη και επιμολυσμένη 3. Η καλλιέργεια βακτηρίων σε δείγμα γάλακτος είναι θετική Θεραπεία  Μη φαρμακολογικά μέτρα: o Άφθονη ανάπαυση και ύπνος o Άφθονα υγρά o Βελτίωση του τρόπου θηλασμού o Συχνή απομάκρυνση του γάλακτος από το στήθος: Κυρίως μέσω του θηλασμού Επικουρικά με χειρομαλάξεις ή με αντλία μητρικού γάλακτος Το προσβεβλημένο στήθος θα πρέπει να «αδειάζει» τουλάχιστον κάθε 2 με 3 ώρες.Το βρέφος θα πρέπει να θηλάζει με τα πρώτα σημάδια της πείνας. Το βρέφος θα πρέπει να θηλάζει όσο συχνά επιθυμεί και για όσο χρονικό διάστημα επιθυμεί. Επιπρόσθετα η μητέρα μπορεί να κάνει τα εξής: o Να τοποθετεί στο προσβεβλημένο στήθος χλιαρή υγρή κομπρέσα για διάστημα 3 έως 5 λεπτών (ή να κάνει ζεστό μπάνιο) προ του θηλασμού. o Να συνεχίζει με απαλό μασάζ του προσβεβλημένου στήθους και ειδικότερα της προσβεβλημένης περιοχής. o Να ξεκινά τον θηλασμό από το στήθος που δεν πονάει (στην περίπτωση που πονάει αρκετά το προσβεβλημένο στήθος). Με τον τρόπο αυτό ενεργοποιούνται οι ορμόνες χωρίς την ανασταλτική επίδραση του πόνου και αυξάνεται η ροή γάλακτος. Έπειτα από λίγο η λεχώνα αλλάζει στήθος και προσφέρει εκείνο με τη μαστίτιδα. o Να τοποθετεί το βρέφος στο στήθος έτσι ώστε, το σαγόνι του βρέφους να δείχνει προς το σκληρό σημείο του στήθους. o Να τοποθετεί το βρέφος σε ποικίλες στάσεις, ώστε να παροχετεύονται όλες οι περιοχές του στήθους. Να κάνει κατά τη διάρκεια του θηλασμού απαλές μαλάξεις στην προσβεβλημένη περιοχή. o Να απομακρύνει το γάλα από το στήθος με χειρομαλάξεις ή με αντλία εάν μετά το τέλος του θηλασμού το προσβεβλημένο στήθος δεν είναι απολύτως άδειο. o Να τοποθετεί μετά το τέλος του θηλασμού πάγο (ποτέ κατευθείαν πάνω στο δέρμα, αλλά τυλιγμένο σε μια πετσέτα) ή ψυχρά επιθέματα στην προσβεβλημένη περιοχή για χρονικό διάστημα έως και 20 λεπτά (για να μειώσει το οίδημα). Φαρμακολογικά μέτρα: Για την συμπτωματική αντιμετώπιση της φλεγμονής, του πυρετού και του πόνου, μπορεί να χορηγηθεί: o Ιβουπροφαίνη 400mg ανά 6 ή 8 ώρες (και συνολικά μέχρι 1600mg/24h) για το χρονικό διάστημα που διαρκούν τα συμπτώματα. o Παρακεταμόλη 500mg ανά 3 - 4 ώρες (και συνολικά μέχρι 4000mg/24h) για το χρονικό διάστημα που διαρκούν τα συμπτώματα. Η ιβουπροφαίνη είναι το αντιφλεγμονώδες, αναλγητικό, αντιπυρετικό φάρμακο πρώτης επιλογής για τις μητέρες που θηλάζουν, λόγω της ισχυρότερης αντιφλεγμονώδους, αντιπυρετικής και αναλγητικής δράσης σε σχέση με την παρακεταμόλη. Του μικρού χρόνου ημιζωής της, των εξαιρετικά χαμηλών συγκεντρώσεων της στο μητρικό γάλα και της παιδιατρικής της χρήσης σε πολύ μεγαλύτερες συγκεντρώσεις.Η παρακεταμόλη χορηγείται όχι ως πρώτη επιλογή, αλλά είτε στο μεσοδιάστημα της χορήγησης της ιβουπροφαίνης εάν ο πόνος ή ο πυρετός δεν υποχωρούν σε ικανοποιητικά επίπεδα, είτε στην περίπτωση αντένδειξης στην ιβουπροφαίνη. Εάν η μητέρα: o Με την εφαρμογή των παραπάνω μέτρων δεν εμφανίσει βελτίωση μέσα σε 12 με 24 ώρες. o Έχει πληγωμένη και επιμολυσμένη θηλή. o Έχει σοβαρά συμπτώματα εξ’ αρχής. o Πραγματοποιήσει βακτηριακή καλλιέργεια σε δείγμα γάλακτος με θετικό αποτέλεσμα. Τότε θα πρέπει να της χορηγηθεί αντιβίωση. Εφόσον αρχικά δεν έχει γίνει καλλιέργεια, η αντιβίωση επιλέγεται εμπειρικά και συνεχίζεται μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία ή μέχρι να γίνει καλλιέργεια και διαπιστωθεί σε ποια αντιβίωση είναι ευαίσθητος ο μικροοργανισμός. Η θεραπεία θα πρέπει να διαρκέσει 10 με 14 ημέρες (καθώς μικρότερη διάρκεια της θεραπείας συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο υποτροπής). Εάν αρχικά επιλεχθεί η ενδοφλέβια χορήγηση αντιβίωσης, τότε εφόσον υπάρξει σαφής κλινική βελτίωση της ασθενούς, η θεραπεία θα πρέπει να συνεχιστεί από το στόμα. Επαναλαμβανόμενη αντιβιοτική θεραπεία αυξάνει την πιθανότητα λοίμωξης από Candida. Η μολυσματική μαστίτιδα προκαλείται συνήθως από Staphylococcus aureus που εμφανίζει αντίσταση στην πενικιλίνη. Λιγότερο συχνά προκαλείται από Streptococcus ή E.coli.